Hier volgen wat ongestructureerde gedachten over de nieuwe donorwet en het idee van zelfbeschikking

Politiek

Dat de Tweede Kamer heeft ingestemd met de nieuwe donorwet heeft het een en ander los gemaakt bij mensen. In een poging tot het oplossen van het tekort aan donoren gaan we straks – als de Eerste Kamer akkoord gaat – over op een ‘ja, tenzij’-systeem. Dat zou het kapotmaken van het recht op zelfbeschikking zijn, volgens tegenstanders van de wet.

Los van of het daadwerkelijk meer donoren gaat opleveren, en los van de exacte juridische definities die bepalen of dit nu wel of niet een schending van grondrechten (artikel 11 gaat over onaantastbaarheid, niet over zelfbeschikking) is, is het op zijn minst interessant om even wat dingen uiteen te zetten.

Formeel gezien kun je inderdaad stellen dat deze wet je zelfbeschikking schendt. Mits je twee brieven negeert, maar er zijn zeker situaties denkbaar waarin dat gebeurt zonder dat dat eigenlijk de bedoeling was. De overheid is nooit echt van de Jip-en-Janneketaal in hun communicatie, dus dat iemand iets verkeerd invult of niet begrijpt lijkt vrijwel zeker.

Maar ergens kun je ook stellen dat het de zelfbeschikking bevordert. Als deze wet doorgaat zal ik wel degelijk een keuze moeten maken, moeten nadenken over wat ik met dat recht op zelfbeschikking zou willen doen.

Het idee dat dit ‘het recht te twijfelen’ ontneemt is een beetje vreemd. Het suggereert namelijk dat je constant van ja naar nee en weer terug zou springen, terwijl het aannemelijk is dat niemand dat elke dag doet. En als je echt twijfelt is het huidige systeem ook onbevredigend, aangezien er hoe dan ook een keuze voor je wordt gemaakt, en een nee keuze die anderen voor jou maken over je lichaam is ook geen zelfbeschikking.

Nog vreemder echter is de suggestie dat het volgende systeem beter zou zijn: als je organen wilt ontvangen moet je ook donor zijn. Alsof de druk van de hypothetische maar desondanks zeer onaangename gedachte dat je wellicht ooit een keer donor-organen nodig gaat hebben totaal geen invloed heeft op de keuze die mensen maken, en dat die keuze dus voort zou vloeien uit totale zelfbeschikking. Gedwongen solidariteit is geen solidariteit.

Dat geschreven hebbende, zou ik bijna concluderen dat elk mogelijk systeem wel zijn problemen heeft. Ik denk niet dat het nieuwe systeem per se beter is, wellicht kan er nog een extra waarborg (een derde brief, een jaarlijkse herinnering, zoiets) in om het allemaal net wat ‘rechtvaardiger’ te maken.

Maar goed, dat zijn slechts wat gedachten van mij, en het is nog maar de vraag of de wet alle juridische kanten van het verhaal gaat overleven. Maar waar deze wet wel nu al voor heeft gezorgd, is dat ik actief bezig ben een keuze te maken. Dat wat jaren aan ja-of-nee tv-spotjes niet is gelukt.

Dit waren enkele gedachten die in me opkwamen toen ik over deze toch best wel netelige situatie nadacht. Verder wil ik alleen nog kwijt dat ik eigenlijk niet weet of ik nu voor of tegen deze wet ben, mocht dat wat uitmaken.